TRÌNH TỰ KHỞI KIỆN PHÂN CHIA NHÀ ĐẤT THUỘC SỞ HỮU CHUNG CỦA HỘ GIA ĐÌNH THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT
- luatlongphan
- Dec 22, 2025
- 7 min read
Việc khởi kiện yêu cầu phân chia nhà đất là tài sản chung của hộ gia đình là một thủ tục tố tụng dân sự có tính chất phức tạp, đòi hỏi người có yêu cầu phải nắm vững quy định pháp luật liên quan. Trên thực tế, các tranh chấp liên quan đến nhà đất đứng tên hộ gia đình xảy ra khá phổ biến, song không ít trường hợp do thiếu hiểu biết về trình tự, thủ tục nên quá trình giải quyết bị kéo dài, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin tổng quan và có hệ thống về quyền khởi kiện, trình tự – thủ tục thực hiện, hồ sơ cần chuẩn bị, cũng như các căn cứ để Tòa án xem xét khi phân chia tài sản chung là nhà đất của hộ gia đình.
Căn cứ xác lập quyền khởi kiện yêu cầu chia nhà đất của hộ gia đình
Theo quy định tại khoản 25 Điều 3 Luật Đất đai 2024, hộ gia đình sử dụng đất là tập hợp những người có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng theo pháp luật về hôn nhân và gia đình, đang cùng sinh sống và có quyền sử dụng đất chung tại thời điểm Nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất.
Như vậy, quyền sử dụng đất của hộ gia đình được xác lập theo cơ chế đồng sở hữu, và hộ gia đình được xem là một chủ thể tham gia quan hệ pháp luật dân sự.
Căn cứ Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, cá nhân chỉ được quyền khởi kiện khi có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm hoặc có tranh chấp liên quan. Do đó, thành viên nào chứng minh được mình là người thuộc hộ gia đình sử dụng đất theo đúng quy định nêu trên thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết việc phân chia nhà đất là tài sản chung của hộ gia đình.
Trình tự khởi kiện phân chia nhà đất thuộc sở hữu chung của hộ gia đình
Thủ tục khởi kiện chia nhà đất của hộ gia đình phải tuân thủ đầy đủ các bước theo quy định pháp luật, bao gồm: hòa giải bắt buộc tại cơ sở, xác định đúng thẩm quyền của Tòa án, chuẩn bị hồ sơ khởi kiện và thực hiện thủ tục tố tụng tại Tòa án.
Thủ tục hòa giải bắt buộc tại cơ sở
Theo khoản 1 Điều 236 Luật Đất đai 2024, tranh chấp đất đai mà các bên đều là thành viên hộ gia đình bắt buộc phải tiến hành hòa giải tại UBND cấp xã trước khi khởi kiện ra Tòa án.
Người có yêu cầu hòa giải gửi đơn đến UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp hoặc tổ hòa giải ở cơ sở.
Nội dung đơn yêu cầu hòa giải cần nêu rõ:
Nguồn gốc hình thành thửa đất;
Hiện trạng quản lý, sử dụng đất;
Phạm vi, diện tích tranh chấp;
Quá trình tự thỏa thuận nhưng không đạt được kết quả.
Tài liệu kèm theo đơn hòa giải thường bao gồm:
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất;
Giấy tờ nhân thân chứng minh quan hệ gia đình (giấy khai sinh, đăng ký kết hôn);
Giấy xác nhận thông tin cư trú của các thành viên.
Quy trình hòa giải tại UBND cấp xã được thực hiện theo khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024, cụ thể:
Thành lập Hội đồng hòa giải: Chủ tịch UBND cấp xã ra quyết định thành lập Hội đồng hòa giải, gồm lãnh đạo UBND, đại diện Mặt trận Tổ quốc, công chức địa chính và người am hiểu nguồn gốc đất (nếu cần).
Tổ chức buổi hòa giải: Trong thời hạn tối đa 30 ngày kể từ ngày nhận đơn, Hội đồng tiến hành đối thoại, làm rõ nội dung tranh chấp và đề xuất phương án giải quyết.
Lập biên bản hòa giải:
Trường hợp hòa giải thành, các bên ký biên bản hòa giải có giá trị pháp lý;
Trường hợp hòa giải không thành, biên bản là căn cứ để khởi kiện tại Tòa án.
Xử lý hậu hòa giải thành: Nếu kết quả hòa giải làm thay đổi người sử dụng đất hoặc ranh giới thửa đất, các bên phải thực hiện thủ tục đăng ký biến động, cấp lại Giấy chứng nhận theo quy định.
Xác định Tòa án có thẩm quyền giải quyết
Theo điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án nhân dân nơi có bất động sản tranh chấp là cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ án.
Như vậy, thẩm quyền của Tòa án được xác định căn cứ vào vị trí nhà đất tranh chấp, không phụ thuộc vào nơi cư trú của các đương sự. Việc nộp đơn đúng Tòa án có thẩm quyền giúp tránh tình trạng bị trả lại đơn hoặc kéo dài thời gian giải quyết.
Hồ sơ khởi kiện phải đáp ứng quy định tại Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, bao gồm:
Đơn khởi kiện theo Mẫu số 23-DS ban hành kèm Nghị quyết 01/2017/NQ-HĐTP;
Bản sao chứng thực Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu của người khởi kiện;
Biên bản hòa giải không thành tại UBND cấp xã;
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở;
Tài liệu chứng minh quan hệ giữa các thành viên trong hộ gia đình;
Các thỏa thuận liên quan đến tài sản chung (nếu có).
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Tòa án thực hiện các bước theo Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:
Thẩm phán kiểm tra tính hợp lệ của đơn khởi kiện;
Ra thông báo nộp tiền tạm ứng án phí nếu đủ điều kiện thụ lý;
Người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí trong thời hạn 07 ngày;
Tòa án thụ lý vụ án và thông báo cho các bên liên quan.
Quá trình giải quyết vụ án được tiến hành qua các giai đoạn sau:
Giai đoạn chuẩn bị xét xử
Thời hạn chuẩn bị xét xử là 04 tháng, có thể gia hạn thêm tối đa 02 tháng đối với vụ án phức tạp;
Thẩm phán tiến hành thu thập chứng cứ, xác minh, lấy lời khai, tổ chức hòa giải tại Tòa và áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời khi cần thiết.
Giai đoạn xét xử sơ thẩm
Phiên tòa được mở trong thời hạn 01 tháng kể từ ngày có quyết định đưa vụ án ra xét xử;
Hội đồng xét xử ra bản án hoặc quyết định phân chia tài sản chung.
Giai đoạn phúc thẩm (nếu có): Trường hợp không đồng ý với bản án sơ thẩm, các bên có quyền kháng cáo theo Điều 270 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Căn cứ để Tòa án phân chia nhà đất là tài sản chung của hộ gia đình
Khi giải quyết vụ án, Tòa án không áp dụng nguyên tắc chia đều một cách cứng nhắc mà sẽ căn cứ vào nhiều yếu tố thực tế.
Công sức đóng góp của từng thành viên
Theo điểm b khoản 4 Điều 7 Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP, người có công sức đóng góp nhiều hơn vào việc tạo lập, duy trì và phát triển tài sản sẽ được hưởng phần giá trị lớn hơn.
Công sức đóng góp được đánh giá trên các khía cạnh:
Đóng góp tài chính;
Công sức lao động trực tiếp;
Công việc chăm sóc gia đình, quản lý tài sản.
Nhu cầu thực tế về chỗ ở :Tòa án ưu tiên bảo vệ quyền về chỗ ở cho người cao tuổi, người có hoàn cảnh khó khăn hoặc không có khả năng tạo lập nơi ở mới. Án lệ số 67/2023/AL thể hiện rõ quan điểm này khi giao nhà đất cho người có nhu cầu ở thực tế cao hơn.
Hiện trạng tài sản và phương thức phân chia
Chia bằng hiện vật khi đủ điều kiện tách thửa và có sự thống nhất;
Chia theo giá trị khi không thể chia hiện vật hoặc việc chia làm giảm giá trị tài sản. Trường hợp này, Tòa án tiến hành định giá và phân bổ giá trị tương ứng.
Một số câu hỏi thường gặp
Hộ gia đình sử dụng đất có bao gồm người ngoài quan hệ huyết thống không?
Việc xác định thành viên hộ gia đình sử dụng đất phụ thuộc vào thời điểm được Nhà nước giao đất, công nhận quyền sử dụng đất và việc cùng sinh sống, cùng sử dụng đất.
Quyền của các thành viên đồng sở hữu nhà đất là gì?
Các thành viên có quyền ngang nhau trong quản lý, sử dụng và định đoạt tài sản chung, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật quy định khác.
Chi phí khởi kiện gồm những khoản nào?
Chi phí bao gồm án phí, chi phí định giá, đo đạc, công chứng, đăng ký biến động và thù lao luật sư (nếu có), căn cứ Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.
Dịch vụ tư vấn tranh chấp nhà đất của hộ gia đình tại Long Phan PMT
Long Phan PMT cung cấp dịch vụ pháp lý toàn diện trong lĩnh vực tranh chấp nhà đất, bao gồm:
Tư vấn phương án giải quyết tranh chấp;
Thu thập và đánh giá chứng cứ;
Soạn thảo hồ sơ, đơn từ;
Đại diện hoặc bảo vệ quyền lợi tại Tòa án;
Hỗ trợ các thủ tục pháp lý liên quan sau khi có bản án.
Khởi kiện yêu cầu phân chia nhà đất là tài sản chung của hộ gia đình là một quá trình pháp lý phức tạp, đòi hỏi người có yêu cầu phải nắm vững quy định về quyền khởi kiện, thủ tục hòa giải, thẩm quyền giải quyết và căn cứ phân chia tài sản. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
>>> Xem thêm:
Comments