QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ HÀNH VI SỬ DỤNG MA TÚY LẦN ĐẦU
- luatlongphan
- Jul 4
- 15 min read
Sử dụng ma túy lần đầu là một hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể dẫn đến những chế tài hành chính nghiêm khắc, sự giám sát chặt chẽ từ chính quyền địa phương và để lại điểm bất lợi trong lý lịch cá nhân nếu không có phương án giải quyết đúng đắn ngay từ giai đoạn đầu. Về cơ bản, đối với hành vi lần đầu sử dụng ma túy khi chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm sẽ phải đối mặt với hình thức phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng. Song song đó, họ còn phải chịu sự quản lý trong vòng 01 năm tại nơi cư trú; đặc biệt đối với các trường hợp vi phạm khi đang hoặc sau quá trình cai nghiện thì có rủi ro bị xử lý theo Điều 256a Bộ luật Hình sự. Để xác định rõ ranh giới giữa chế tài hành chính và trách nhiệm hình sự, cũng như tìm kiếm giải pháp xử lý tối ưu, Long Phan PMT luôn sẵn sàng đồng hành và hỗ trợ khách hàng.
Những lưu ý pháp lý mang tính cốt lõi
Bản chất của hành vi: Nếu cá nhân chỉ đơn thuần sử dụng chất ma túy lần đầu và không đi kèm với các hành vi sai phạm khác như tàng trữ, mua bán, che giấu, chứa chấp hay tổ chức sử dụng, vụ việc thông thường sẽ được giải quyết hoàn toàn theo trình tự hành chính.
Chế tài phạt chính: Mức xử phạt bằng tiền hiện nay dao động từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng hoặc phạt cảnh cáo đối với các hành vi chưa cấu thành tội phạm hình sự.
Biện pháp giám sát tại địa phương: Những cá nhân có kết quả xét nghiệm dương tính với chất ma túy sẽ bị áp dụng biện pháp quản lý trong thời hạn 01 năm tại địa bàn cư trú theo quyết định từ Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã/phường.
Nguy cơ chuyển biến thành tội phạm hình sự: Rủi ro bị truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ phát sinh nếu người thực hiện hành vi vi phạm thuộc các đối tượng đang trong quá trình cai nghiện, sau cai nghiện hoặc thuộc diện quản lý đặc biệt dựa trên quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự.
Phân định chế tài xử lý đối với người sử dụng ma túy lần đầu
Việc sử dụng chất ma túy lần đầu không đồng nghĩa với việc người vi phạm chắc chắn sẽ bị khởi tố hình sự. Vấn đề mấu chốt là cơ quan chức năng cần xác minh rõ hành vi này chỉ dừng lại ở việc sử dụng trái phép hay có sự liên đới đến các tội danh khác như tàng trữ, mua bán, chứa chấp, dụ dỗ, lôi kéo hay tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Khi hồ sơ vụ việc chứng minh không tồn tại các yếu tố cấu thành tội phạm nêu trên, hướng giải quyết chủ yếu sẽ là xử phạt vi phạm hành chính. Dẫu vậy, người trong cuộc vẫn cần có sự giải trình rõ ràng, chuẩn xác ngay từ biên bản đầu tiên để tránh việc cơ quan điều tra đánh giá sai lệch bản chất vụ việc.
Quy định xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng đơn thuần
Sử dụng ma túy đơn thuần được xác định là trường hợp một cá nhân tự mình sử dụng chất ma túy trái phép, có kết quả xét nghiệm cho thấy dương tính trong cơ thể nhưng không bị bắt quả tang hay chứng minh được có liên quan đến bất kỳ hành vi phạm pháp nào khác. Đây là ranh giới pháp lý cực kỳ quan trọng để phân biệt với các tội danh như Tội tàng trữ trái phép chất ma túy hoặc Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Dựa theo Khoản 10 Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy 2021, “người sử dụng trái phép chất ma túy” được định nghĩa là người thực hiện hành vi tiêu thụ chất ma túy mà không được sự cho phép của người hoặc cơ quan y tế, cơ quan chuyên môn có thẩm quyền, đồng thời có kết quả dương tính khi xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể.
Do đó, một kết quả test nhanh dương tính với ma túy không thể tự động trở thành chứng cứ để khép người vi phạm vào tội danh hình sự. Lực lượng chức năng có trách nhiệm phải tiếp tục đấu tranh, làm rõ xem có dấu hiệu của việc cất giấu (tàng trữ), mua bán hay tổ chức cho người khác sử dụng hay không. Nếu các yếu tố cấu thành tội phạm này hoàn toàn không xuất hiện, cơ quan có thẩm quyền sẽ ưu tiên áp dụng hình thức phạt tiền mang tính chất hành chính đối với hành vi vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự này.
Phân tích các trường hợp đặc biệt bị xử lý hình sự theo Điều 256a Bộ luật Hình sự
Quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự không phải là chế tài áp dụng đại trà cho mọi đối tượng mới sử dụng ma túy lần đầu. Trách nhiệm hình sự chỉ được đặt ra khi người vi phạm rơi vào các trường hợp kiểm soát đặc biệt nghiêm ngặt liên quan đến lộ trình cai nghiện hoặc quản lý sau cai.
Cụ thể, người có hành vi sử dụng trái phép chất ma túy có rủi ro đối mặt với án phạt tù từ 02 năm đến 03 năm nếu vi phạm khi thuộc một trong các hoàn cảnh sau:
Đang trong giai đoạn chấp hành quy trình cai nghiện ma túy hoặc đang điều trị nghiện các chất ma túy bằng các loại thuốc thay thế.
Đang trong thời gian chịu sự quản lý sau khi đã hoàn thành cai nghiện ma túy.
Đang trong thời hạn 02 năm tính từ ngày kết thúc thời gian quản lý sau cai nghiện, đồng thời vẫn đang trong thời hạn bị quản lý đối với người sử dụng trái phép chất ma túy.
Đang trong thời hạn 02 năm kể từ thời điểm cá nhân tự ý từ bỏ việc cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc tự ý ngừng điều trị nghiện chất ma túy bằng thuốc thay thế.
Đối với trường hợp tái phạm, khung hình phạt sẽ tăng nặng lên mức từ 03 năm đến 05 năm tù giam theo Khoản 2 Điều 256a Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung vào năm 2025).
Xét về hiệu lực thời gian, điều khoản bổ sung Điều 256a này chỉ được áp dụng để xử lý đối với những hành vi phạm tội được thực hiện kể từ mốc 0 giờ 00 phút ngày 01/7/2025. Những hành vi sai phạm diễn ra trước thời điểm này nhưng sau đó mới bị phát hiện sẽ không bị áp dụng quy định bất lợi nêu trên, căn cứ vào Điểm a và Điểm c Khoản 1 Điều 4 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 86/2025/QH15.
Chi tiết khung phạt vi phạm hành chính khi sử dụng ma túy lần đầu
Trong trường hợp hành vi vi phạm được xác định chưa đủ các yếu tố để cấu thành tội phạm hình sự, chế tài cốt lõi sẽ là xử phạt hành chính. Đây là phương án xử lý phổ biến nhất đối với những người có kết quả test nhanh dương tính nhưng hoàn toàn không dính líu đến hoạt động tàng trữ, mua bán hay tổ chức sử dụng. Tuy nhiên, người vi phạm cần ý thức được rằng hình thức phạt tiền không phải là hậu quả duy nhất; hồ sơ xử lý hành chính này sẽ dẫn tới việc áp dụng biện pháp quản lý tại địa phương và gây ảnh hưởng không nhỏ đến lý lịch nhân sự sau này.
Chế tài xử phạt chính dựa trên Nghị định 282/2025/NĐ-CP
Khung xử phạt hiện hành đối với hành vi này được áp dụng đồng bộ theo các quy định mới tại Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, thay thế hoàn toàn cho các quy định cũ trước đây thường được người dân tìm kiếm dưới tên gọi “mức phạt Nghị định 144 ma túy”. Nguyên tắc cốt lõi là cơ quan có thẩm quyền chỉ ra quyết định xử phạt hành chính khi hành vi vi phạm chưa đạt đến ngưỡng bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Cụ thể, căn cứ vào Điểm a Khoản 1 Điều 30 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, đối với hành vi sử dụng trái phép chất ma túy chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm sẽ phải chịu hình thức xử phạt chính là phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng.
Vì đây thuần túy là một quyết định xử phạt vi phạm hành chính nên người vi phạm sẽ không bị ghi nhận án tích như trong các bản án hình sự của Tòa án. Dù vậy, thông tin này sẽ lưu lại dưới dạng tiền sự trong hồ sơ quản lý hành chính. Điều này có thể gây ra những rào cản nhất định khi cá nhân thực hiện việc giải trình nhân sự lúc xin việc, làm các thủ tục liên quan đến xuất khẩu lao động hoặc khi cơ quan chức năng tiến hành xác minh lý lịch, cấp Phiếu lý lịch tư pháp.
Biện pháp xử lý bổ sung và các nguyên tắc chuyển tiếp pháp lý
Bên cạnh hình thức xử phạt chính bằng tiền hoặc cảnh cáo, cơ quan chức năng có quyền áp dụng thêm các hình thức xử phạt bổ sung nhằm tịch thu toàn bộ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính (nếu có) trực tiếp liên quan đến hành vi sử dụng trái phép chất ma túy. Quy định này được thực thi dựa trên Điểm a Khoản 8 Điều 30 Nghị định số 282/2025/NĐ-CP nhằm triệt tiêu công cụ vi phạm.
Để giải quyết các vụ việc giao thoa giữa luật cũ và luật mới, Nghị định số 282/2025/NĐ-CP đã đưa ra các nguyên tắc chuyển tiếp rất rõ ràng tại Điều 70 như sau:
Tại Khoản 1, nếu hành vi vi phạm đã xảy ra và kết thúc hoàn toàn trước ngày Nghị định số 282/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành nhưng sau thời điểm này mới bị cơ quan chức năng phát hiện, xử lý, thì hệ thống văn bản pháp luật có hiệu lực tại chính thời điểm thực hiện hành vi vi phạm sẽ được áp dụng.
Tại Khoản 2, đối với những hành vi bắt đầu trước khi Nghị định số 282/2025/NĐ-CP có hiệu lực nhưng vẫn tiếp diễn sau khi Nghị định này đã chính thức có hiệu lực, cơ quan có thẩm quyền sẽ dùng các quy định của Nghị định số 282/2025/NĐ-CP để làm căn cứ xử lý.
Tại Khoản 3, trường hợp quyết định xử phạt hành chính đã được ban hành hoặc đã thi hành xong xuôi trước ngày Nghị định số 282/2025/NĐ-CP có hiệu lực mà sau đó phát sinh khiếu nại, quy trình giải quyết khiếu nại bắt buộc phải căn cứ theo các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm ban hành quyết định xử phạt đó.
Các quy định chuyển tiếp này đóng vai trò tối quan trọng trong các tình huống hồ sơ bị tồn đọng, phát hiện muộn hoặc khi người dân muốn thực hiện quyền khiếu nại. Người vi phạm cần rà soát kỹ mốc thời gian vi phạm, ngày lập biên bản và ngày ra quyết định để xây dựng nội dung giải trình hoặc khiếu nại cho chính xác.
Tiến trình giải quyết vụ việc và cơ chế giám sát tại địa phương
Quy trình làm việc của cơ quan chức năng khi phát hiện một công dân có dấu hiệu sử dụng chất ma túy không chỉ đơn giản là thực hiện một bài test nhanh. Quá trình này đòi hỏi một chuỗi các bước từ xét nghiệm chuyên sâu, kiểm tra thông tin cư trú, chuyển giao hồ sơ cho đến việc xem xét áp dụng biện pháp quản lý hành chính tại cấp cơ sở. Đây là giai đoạn người vi phạm cần hết sức lưu ý khi ký kết vào các văn bản, biên bản làm việc, chủ động giải trình rõ nguồn gốc của sự việc và khẳng định hành vi của mình không dính líu đến tàng trữ hay tổ chức.
Quy trình kiểm tra, lập hồ sơ và xác minh của cơ quan Công an
Hoạt động kiểm tra, xét nghiệm tìm chất ma túy trong cơ thể phải được thực hiện bởi những người có thẩm quyền xử phạt hoặc thông qua các cơ quan y tế có năng lực chuyên môn theo đề nghị. Theo Khoản 2 Điều 22 Luật Phòng, chống ma túy 2021, kết quả xét nghiệm chính là văn bản nền tảng để chuyển tiếp sang giai đoạn quản lý tiếp theo. Tiến trình cụ thể gồm các bước:
Xét nghiệm chất ma túy: Ngay khi kết quả test nhanh hoặc xét nghiệm chuyên sâu cho ra kết quả dương tính, cơ quan Công an sẽ tiến hành lập hồ sơ ban đầu để ghi nhận hành vi sử dụng trái phép chất ma túy.
Xác minh thông tin cư trú: Trong vòng tối đa 03 ngày làm việc kể từ thời điểm phát hiện hành vi vi phạm, cơ quan Công an nơi lập hồ sơ có trách nhiệm xác minh rõ nơi cư trú hợp pháp của người vi phạm theo Khoản 1 Điều 41 Nghị định số 105/2021/NĐ-CP.
Chuyển giao tài liệu: Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày có kết quả xác minh chính thức, cơ quan Công an phải gửi thông báo kèm theo toàn bộ tài liệu liên quan cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã/phường nơi người đó cư trú, căn cứ theo Khoản 5 và Khoản 6 Điều 41 Nghị định số 105/2021/NĐ-CP.
Trình tự chặt chẽ này nhằm đảm bảo phân loại đúng đối tượng sử dụng đơn thuần, tránh làm oan sai hoặc bỏ lọt các tội danh hình sự. Nếu nhận thấy nội dung biên bản ghi nhận không phản ánh đúng sự thật khách quan của vụ việc, người vi phạm có quyền và nên yêu cầu được tự ghi ý kiến giải trình của mình trực tiếp vào hồ sơ.
Thẩm quyền ban hành quyết định và thời hạn áp dụng biện pháp giám sát
Cần lưu ý rằng biện pháp quản lý tại địa phương không được coi là một hình thức xử lý vi phạm hành chính thông thường. Đây thực chất là một biện pháp mang tính phòng ngừa xã hội nhằm mục đích hỗ trợ, giám sát giúp người sử dụng trái phép chất ma túy từ bỏ hành vi, ngăn ngừa việc tái sử dụng cũng như các hành vi vi phạm pháp luật khác theo Khoản 1 Điều 23 Luật Phòng, chống ma túy 2021.
Về thẩm quyền: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã/phường là người duy nhất có thẩm quyền ban hành quyết định quản lý. Trong vòng 03 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận đầy đủ thông báo và kết quả xét nghiệm dương tính, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ ra quyết định quản lý đối tượng, dựa trên Khoản 4 Điều 23 Luật Phòng, chống ma túy 2021 và Khoản 1 Điều 42 Nghị định số 105/2021/NĐ-CP.
Về thời hạn: Thời gian áp dụng biện pháp quản lý này là 01 năm tròn kể từ ngày Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ký quyết định, theo quy định tại Khoản 2 Điều 23 Luật Phòng, chống ma túy 2021. Trong suốt thời gian này, người bị quản lý có nghĩa vụ tuân thủ các quy định, tham gia các buổi làm việc, xét nghiệm đột xuất hoặc phối hợp chặt chẽ với chính quyền khi có lệnh triệu tập hợp pháp.
Đối với những người đã đi làm, việc bị áp dụng biện pháp quản lý này có thể tạo ra những ảnh hưởng tiêu cực gián tiếp đến lộ trình thăng tiến, các đợt xem xét tư cách nhân sự nội bộ, hạn chế cơ hội đi xuất khẩu lao động hoặc gặp khó khăn khi làm các thủ tục hành chính liên quan đến tiền sự.
Nguy cơ chuyển đổi từ biện pháp giám sát sang quy trình cai nghiện
Quyết định quản lý 01 năm tại địa phương chưa phải là điểm kết thúc của chuỗi rủi ro pháp lý. Nếu trong thời gian chịu sự giám sát này mà cá nhân tiếp tục tái sử dụng chất ma túy hoặc có biểu hiện bị lệ thuộc vào chất gây nghiện, cơ quan chức năng sẽ kích hoạt thủ tục xác định tình trạng nghiện. Giai đoạn này tiềm ẩn tính chất nghiêm trọng hơn rất nhiều vì hậu quả pháp lý không còn dừng lại ở mức phạt tiền thông thường.
Thủ tục và định nghĩa pháp lý về việc xác định tình trạng nghiện
Đối với một cá nhân đang trong thời gian chấp hành quyết định quản lý mà lại bị phát hiện có hành vi tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy, cơ quan Công an sẽ tiến hành lập hồ sơ để yêu cầu cơ quan y tế có thẩm quyền xác định tình trạng nghiện, căn cứ theo Khoản 1 Điều 27 Luật Phòng, chống ma túy 2021.
Tại Khoản 12 Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy 2021, “người nghiện ma túy” được định nghĩa là người sử dụng chất ma túy, thuốc hướng thần, thuốc gây nghiện và cơ thể đã bị lệ thuộc hoàn toàn vào các chất này.
Cần bóc tách rõ ràng: một người sử dụng trái phép chất ma túy chưa chắc đã bị coi là người nghiện ma túy. Tuy nhiên, nếu vi phạm lặp lại ngay trong thời gian bị địa phương quản lý, vị trí pháp lý của người đó sẽ bị xem xét lại. Khi cơ quan y tế kết luận người đó đã nghiện, các biện pháp nghiêm khắc hơn như yêu cầu cai nghiện tự nguyện, điều trị nghiện bắt buộc bằng thuốc thay thế hoặc đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc sẽ được xem xét áp dụng.
Khung điều kiện để đưa một cá nhân đi cai nghiện bắt buộc
Biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là một chế tài hành chính đặc biệt nghiêm khắc, làm hạn chế quyền tự do đi lại của công dân và chỉ được áp dụng khi người đó đã có kết luận chính thức là người nghiện ma túy đồng thời thỏa mãn các điều kiện chặt chẽ của luật.
Theo quy định tại Khoản 1, Khoản 5 Điều 27; Khoản 1, Khoản 2 Điều 28 và Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy 2021, người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên sẽ bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc nếu thuộc vào một trong các tình huống sau:
Không tiến hành đăng ký, không chịu thực hiện hoặc tự ý đơn phương chấm dứt lộ trình cai nghiện ma túy tự nguyện.
Đang trong quá trình thực hiện cai nghiện ma túy tự nguyện nhưng lại bị bắt quả tang sử dụng trái phép chất ma túy.
Không chịu đăng ký, không tuân thủ thực hiện hoặc tự ý bỏ ngang việc điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng các loại thuốc thay thế.
Bị xác định là tái nghiện trong suốt khoảng thời gian chịu sự quản lý sau khi đã cai nghiện ma túy xong.
Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tránh việc bị áp dụng sai biện pháp xử lý, người đang trong diện quản lý 01 năm cần tuyệt đối tránh xa chất ma túy, chấp hành tốt các quy định của địa phương và nên chủ động liên hệ các đơn vị tư vấn luật chuyên nghiệp nếu bị yêu cầu thực hiện thủ tục xác định tình trạng nghiện.
Dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp của luật sư
Khi đối mặt với các vấn đề pháp lý liên quan đến chất ma túy, người vi phạm và gia đình thường rơi vào trạng thái hoang mang, lo lắng, dẫn đến việc đưa ra các lời khai hoặc quyết định không chính xác ngay từ đầu. Hiểu được điều đó, đội ngũ luật sư và chuyên gia pháp lý tại Long Phan PMT cung cấp dịch vụ hỗ trợ toàn diện bao gồm:
Tư vấn, đánh giá chi tiết tính chất của hành vi để phân định rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự.
Hướng dẫn khách hàng soạn thảo các văn bản giải trình, đơn từ cứu xét, đơn khiếu nại đối với các quyết định xử phạt hoặc quyết định quản lý hành chính không đúng quy định.
Đại diện hoặc đồng hành cùng khách hàng trong các buổi làm việc với cơ quan chức năng nhằm đảm bảo quy trình kiểm tra, lập biên bản được thực hiện khách quan, đúng trình tự pháp luật.
Tư vấn giải pháp bảo vệ tối đa lý lịch nhân sự, giảm thiểu các tác động tiêu cực đến công việc và đời sống tương lai.
Hành vi sử dụng ma túy đơn thuần lần đầu khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ bị xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, đồng thời chịu sự quản lý 01 năm tại địa phương; tuy nhiên rủi ro hình sự hoặc cai nghiện bắt buộc sẽ phát sinh nếu người vi phạm thuộc diện quản lý đặc biệt hoặc tiếp tục tái phạm. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Xem thêm:
Comments